Bạn bè đứa nào cũng iPhone, mình lạch cạch mấy con dế lởm thì nhục lắm, dù có phải ăn mỳ tôm trừ bữa cũng phải cố sắm một cái. Đây là suy nghĩ của không ít bạn trẻ và với tâm lý đó, cho dù Việt Nam có mức thu nhập vào loại thấp của thế giới thì mật độ dùng điện thoại iPhone ở các thành phố lớn cũng không thua bất kỳ nước giàu nào, thậm chí có khi còn hơn.

Tây cũng phải lác mắt

Sarah, cô gái 29 tuổi người Australia đang làm việc cho một tổ chức phi chính phủ ở Hà Nội, mắt tròn mắt dẹt khi thấy các đồng nghiệp và bạn bè Việt Nam phần lớn dùng iPhone, đến quán cà phê cũng thấy nhan nhản thứ điện thoại mà cô vẫn cho là rất cao cấp này trong tay các nam thanh nữ tú. "Tôi cứ tưởng Việt Nam nghèo lắm, không ngờ các bạn trẻ mà đã kiếm được nhiều tiền như vậy".

Với thu nhập  2.500 USD mỗi tháng, Sarah chỉ dùng một chiếc điện thoại giá trên dưới 4 triệu đồng. Cô cho biết ở nước cô, Iphone vẫn là loại hàng hóa cao cấp, xa xỉ, vì thế nếu không có thu nhập cao thật sự thì phải rất mê công nghệ mới mua nó. Sarah hẳn sẽ càng ngạc nhiên nếu biết rằng, ở Việt Nam, những người có thu nhập khoảng 300 - 400 USD mỗi tháng dùng Iphone là hết sức bình thường, đầy người thất nghiệp hay chưa làm ra tiền cũng phải mua iPhone cho bằng bạn bằng bè.

Duy Tuấn, 31 tuổi, sống ở phường Lê Lợi, thành phố Vinh, là công chức nhà nước, lương gần 3 triệu đồng. Vợ anh mở quán bán bánh kẹo, bim bim tại nhà, thu nhập vừa đủ nuôi hai đứa con và có một chút tích lũy phòng khi đau ốm. Thế nhưng Tuấn vẫn bắt vợ bớt tiền tiết kiệm để mua cho anh một "con" iPhone hồi mới có phiên bản 3G, rồi khi 4G xuất hiện anh lại thêm tiền để đổi. Tuấn không ham chụp ảnh, cũng chẳng mê nghe nhạc, nhưng thích ngồi cà phê với bạn bè và vì thế cần phải có iPhone.

Ai gặp Lê Thiên cũng nghĩ chàng trai 24 tuổi này là một mẫu thành đạt sớm: ăn mặc rất sang, iPhone, iPad đủ bộ, ngồi ở những quán cà phê của giới sành điệu. Nhưng nếu theo chân Thiên sau những cuộc gặp đó, sẽ thấy anh lui về một xóm trọ, trong căn phòng lụp xụp mà anh thuê chung với ba người bạn. Ra trường gần hai năm mà Thiên chưa ổn định việc làm, vẫn thử việc hết chỗ nọ chỗ kia. Nhưng để có một vẻ ngoài sáng choang "cho chúng nó khỏi khinh", dù toàn mua đồ dùng rồi, anh chẳng những phải nhịn ăn nhịn uống mà còn vay nợ loanh quanh, nói dối bố mẹ xin tiền...

"Mấy giờ rồi mà còn đi xe máy?"

Đó là câu mà Nhật Minh (23 tuổi, Hà Nội) nói với bố mẹ lúc ông bà đề xuất mua cho con trai chiếc xe máy mới, sau khi anh phàn nàn là cái xe Nouvo đang đi đã quá "tã". Minh muốn bố mẹ mua cho anh một con xế hộp vì "bố mẹ xem, bạn con còn đứa nào ngày ngày đội mũ bảo hiểm hít bụi như con đâu". Bao lâu nay, Minh vẫn đau đáu về chuyện phải mua được xe hơi, vì anh cảm thấy "hèn hèn, nhục nhục thế nào" khi mỗi lần tụ tập, đám bạn nhãn nhã trên chiếc bốn bánh còn anh tất ta tất tưởi, mồ hôi mồ kê nhễ nhại chờ bảo vệ ghi số lên yên. Còn hễ cả đám rủ nhau đi chơi xa là anh phải muối mặt đi ké.

Thực ra bạn đồng lứa của Minh đa số vẫn cưỡi xe máy, thậm chí xe còn cà tàng hơn anh, nhưng anh không kể đến họ, vì "ở đời nhìn lên chứ cứ nhìn xuống thì bao giờ cho khá được". Nhật Minh giận dỗi, làm mình làm mẩy với bố mẹ, cuối cùng các cụ cũng rút sổ tiết kiệm ra cho con mua xe.

Còn Trung Trực, 26 tuổi, Thanh Hóa thuyết phục bố mẹ mua ô tô để có cái chở hàng. Gia đình anh kinh doanh, ki-ốt thuê mặt phố rất bé nên kho hàng vẫn đặt ở nhà, khách mua nhiều vẫn phải chở từ nhà ra. Trực nói, thuê xe ôm vừa tốn vừa không chở được nhiều, phải mua ô tô, khi cần ra Hà Nội lấy hàng thì tự đánh xe mình luôn. Ông bố đồng ý, bảo mua cái xe tải loại nhỏ, thế là Trực giãy lên: "Xe tải con không có bằng lái, hàng nhà mình có cồng kềnh đâu mà cần xe tải, mua xe thường thôi, để thỉnh thoảng cả nhà mình còn chở nhau đi chơi chứ".

Ông bố bảo mua gì thì mua, trong vòng 350 triệu thôi. Ngay hôm sau, Trực mang về cái Camry bóng loáng: "8 trăm triệu bố ạ, bạn con bán rẻ". Ông bố nhảy dựng lên, nhưng ông con bảo: "Con đặt cọc rồi, nó phải đuổi mấy khách đi để bán cho con, không lấy nó chửi chết". Thế là bố phải xì tiền. Từ hồi về nhà, cái xe ấy chưa chở hàng được bữa nào. Tối tối, Trực lái nó đi nhậu, đi uống nước, quán cách nhà có vài cây số. Anh bảo với đám bạn: "Ông già tao bảo sao không mua Matiz hay Vitara. Trời ơi, cái mặt tao mà lại đi mấy cái chuồng gà đó cho chúng nó cười thối mũi sao".

Đua đòi bao giờ cũng đi kèm lãng phí

Không có tiền, cũng không thực sự cần nhưng vẫn phải mua bằng được vì nó là thời thượng, vì người khác có mình cũng phải có..., cái bệnh đua đòi này có vẻ càng ngày càng nặng. Bao nhiêu cô nữ sinh bố mẹ chẳng giàu là mấy nhưng ngốt hết cả người vì ngày nào trên Facebook cũng có đứa bạn tung ảnh váy, túi hoặc phấn son hàng hiệu vừa sắm được lên khoe, thế là nỉ non, khóc lóc "nã" tiền phụ huynh bằng được. Bà mẹ, trong khi rên rỉ vì giá xăng tăng 900 đồng/lít, hay thở than vì bó rau muống hôm qua mới 6.500, nay đã 7.000 đồng, thì vẫn phải móc tiền triệu cho con gái ném vào cuộc đua phù phiếm. Không chỉ các cô bé, nhiều phụ nữ trưởng thành cũng lao vào cơn lốc này. Không phải người mẫu, diễn viên, không có thu nhập khủng, nhưng họ vẫn cảm thấy mình "kém tắm" nếu túi không phải LV, Hermes, mỹ phẩm không phải Chanel...; bản thân và gia đình cố được thì kiếm đàn ông chu cấp.

Có lẽ, ở một khía cạnh nào đó, không chịu thua kém người khác là một tâm lý tích cực, nó thúc đẩy người ta cạnh tranh, phấn đấu vượt qua chính mình, giúp xã hội ngày càng phát triển. Nhưng đó là khi người ta sợ thua kém nhau về trình độ, năng lực, phẩm cách, về mức độ thành đạt thực sự. Nhưng buồn thay, bây giờ nhiều người chỉ sợ mình thua kẻ khác những vàng son đắp điếm bên ngoài mà thôi, và để có cái Iphone cùng lướt web với thiên hạ, dù có phải ăn cơm chan mắm họ cũng cam lòng.