Trong thế giới đầy biến động hiện nay, những thách thức liên tiếp xuất hiện, khiến nhiều người cảm thấy mất cân bằng và dễ tổn thương về mặt tinh thần. Khóa học "Sức bền tinh thần" không chỉ là nơi để học lý thuyết, mà còn là một khoản đầu tư cho sức khỏe tinh thần của chính bạn. 

Vậy, nếu bạn đang đối mặt với những vấn đề như căng thẳng kéo dài, dễ mất bình tĩnh trước khó khăn, hay cảm thấy "kiệt sức" trong cuộc sống, bạn có nghĩ rằng việc học cách xây dựng một tinh thần kiên cường, vững chãi là điều cần thiết để bạn vượt qua những thử thách và tìm thấy sự an yên lâu dài.

Tại PsyCap đang có một khóa học hết sức ý nghĩa: MasterClass 60H Trọn bộ Kỹ năng Rèn luyện Sức bền Tinh thần. Thời gian học khá thuận tiện cho người đã đi làm là từ 19:30 - 21:00 tối thứ 5 (90 phút) và 15:30 - 17:00 chiều thứ 7 (90 phút). Khoá học sẽ khai giảng vào 4-9 này.

Chúng tôi có cuộc trò chuyện với ThS Trương Thị Thùy Trang (ThS Tâm lý Tích cực Ứng dụng & Tâm lý học Coaching, Cựu học giả Chevening - Chính phủ Anh) để tìm hiểu về khoá học. Mong là mọi người sẽ nhận ra sự cần thiết của khóa học và đăng ký tham gia ngay vì chỉ còn 2 ngày là khoá học khai giảng rồi.

Phóng viên: Thưa ThS Trương Thị Thùy Trang, trong bối cảnh cuộc sống hiện đại với tốc độ phát triển nhanh chóng, áp lực công việc, những biến động xã hội khó lường, thì "sức bền tinh thần" có ý nghĩa như thế nào ở mỗi người?

ThS Trương Thị Thùy Trang: Bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Việt Nam hiện nay đang là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất trên thế giới, điều đó cũng thể hiện những chuyển biến không ngừng mà người lao động và các cấp lãnh đạo trong nước đang đối mặt mỗi ngày. 

Những áp lực như deadline dồn dập, sự phát triển nhanh chóng mặt về công nghệ, thay đổi chính sách, v.v, ảnh hưởng đến người lao động khiến chúng ta phải tích cực chủ động xây dựng những kỹ năng giúp phục hồi, bền bỉ, và thích ứng nhanh hơn trong dài hạn với các biến đổi không ngừng đó; nếu không muốn phải trả giá nhiều hơn cho việc ứng phó thụ động khi bị giảm sút chất lượng công việc hoặc nghỉ việc, và hàng loạt các vấn đề về sức khoẻ tinh thần như kiệt sức trong công việc, trầm cảm, lo âu.

Không phải ngẫu nhiên mà báo cáo về xu hướng nghề nghiệp do Diễn đàn Kinh tế Thế giới công bố vào tháng 1/2025 cho thấy các nhà tuyển dụng cho rằng kỹ năng resilience - agility - flexibility (bền bỉ tinh thần - dẻo dai - linh hoạt), đã trở thành một trong những kỹ năng cốt lõi năm 2025 và sẽ được sử dụng phổ biến nhất vào năm 2030, bên cạnh các kỹ năng về công nghệ như AI và Big Data.

"Sức bền tinh thần" ngoài việc đề cập đến những yếu tố bảo vệ có sẵn như tính cách, môi trường, mạng lưới xã hội hỗ trợ; nó còn có thể được xây dựng thông qua việc huấn luyện kỹ năng và nội lực cho bản thân để xử lý tốt hơn các tình huống gây căng thẳng. Nói một cách gần gũi hơn, rèn luyện sức bền tinh thần đồng có thể được so sánh như hoạt động tập "gym cho tinh thần" hoặc việc "tiêm vacxin" đề ngừa ảnh hưởng tiêu cực của tình trạng căng thẳng kéo dài và khó lường như hiện nay.

- Nhiều người có thể nghĩ rằng sức bền tinh thần là phẩm chất bẩm sinh. Vậy, khóa học này có ý nghĩa và giá trị như thế nào trong việc giúp người học xây dựng và củng cố khả năng này một cách có chủ đích, thay vì chỉ dựa vào bản năng?

- Mặc dù "sức bền tinh thần - resilience" là một khái niệm phức tạp, thật ra nhiều kỹ năng trong đó hoàn toàn có thể rèn luyện được. Chúng ta đào tạo cho tinh thần bền bỉ hơn và gia tăng khả năng phục hồi thông qua các thành quả nghiên cứu và ứng dụng trong lĩnh vực tâm lý học tích cực, liệu pháp nhận thức – hành vi, khoa học não bộ, cơ chế ứng phó, phát triển sau sang chấn, và thực hành chánh niệm… Vì vậy, trong khóa học này, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu kỹ hơn về những hướng nghiên cứu và thực hành đã giúp chúng ta hiểu rõ sức bền tinh thần như ngày nay.

Nếu ví von khả năng ứng phó với căng thẳng như một kỹ năng nấu ăn, cùng một lượng nguyên liệu, một người chỉ dùng bản năng để xử lý tương tự như việc chỉ biết nấu đi nấu lại một vài món cơ bản. Còn người đã được đào tạo hệ thống đa dạng các kỹ năng sẽ biết sáng tạo và linh hoạt sử dụng nguyên liệu đó để làm ra nhiều món ăn tuyệt vời hơn. Rèn luyện kỹ năng xây dựng nên sức bền tinh thần trong chương trình MasterClass của PsyCap chính là để tiếp thêm hy vọng và lạc quan rằng sức bền tinh thần là có thể học được, nếu chúng ta tiếp cận đúng phương pháp và dựa trên nền tảng khoa học tin cậy.

- Khóa học mang đến ý nghĩa gì cho người học và nội dung chính của khóa học là gì? Sau khi hoàn thành khóa học, học viên có thể mong đợi những thay đổi tích cực nào trong cuộc sống cá nhân, công việc và các mối quan hệ xã hội của họ?

- Nền tảng chương trình SPARK Resilience® do GS-TS Illona Boniwell và TS Lucy Ryan (các chuyên gia hàng đầu thế giới về Tâm lý học Tích cực Ứng dụng). Chương trình đã áp dụng thành công ở nhiều quốc gia và các tập đoàn toàn cầu. Khoá MasterClass này được thiết kế dựa trên từ viết tắt chương trình SPARK Resilience nhằm hướng dẫn người học phân tách các tình huống — từ đơn giản đến phức tạp — thành các yếu tố có thể quản lý được: Situation (Tình huống), Perception (Nhận thức), Affect (Cảm xúc), Reaction (Phản ứng) và Knowledge (Kiến thức) trong quá trình phát triển các kỹ năng xây dựng sức bền tinh thần (mental resilience) dành cho người lớn từ 17 tuổi trở lên.

Chương trình cung cấp công cụ và kiến thức khoa học Tâm lý và các ngành liên quan tới sức bền tinh thần gồm: 65 điểm nội dung tâm lý nền tảng được truyền tải thuần Việt cho công chúng và chuyên gia; 20 nhóm công cụ với hơn 60 giải pháp can thiệp tâm lý thực tiễn để áp dụng ngay; nhiều bài đánh giá tâm lý và có thể tiếp tục tự sử dụng để theo dõi sau khoá học. Người học được cung cấp sổ tay thực hành chi tiết từng bài tập và các video bài giảng để xem lại sau khoá học.

Người học sẽ học để:

Hiểu khái niệm về sức bền tinh thần và tầm quan trọng của nó trong công việc và cuộc sống. Gia tăng chiến lược ứng phó và nâng cao chất lượng ra quyết định trong bối cảnh căng thẳng, khối lượng công việc lớn hoặc sự bất định. Phát triển kỹ năng để tạo động lực, hồi phục sau thách thức, cải thiện sức khỏe tinh thần. Khám phá chương trình khoa học SPARK Resilience® nhằm rèn luyện tư duy, cảm xúc, phản ứng, nhận thức, với nhiều bài tập thực tiễn đa dạng. Tối ưu vốn tâm lý (Psychological Capital) của bản thân bằng cách kết hợp sức bền tinh thần với lạc quan, niềm tin vào năng lực của bản thân và hy vọng.

Rèn luyện "sức bền tinh thần" không những khiến cho mỗi cá nhân và tổ chức xử lý tốt hơn các thách thức trở ngại, nó còn giúp chúng ta cân bằng cảm xúc và hạnh phúc hơn, dồi dào năng lượng hơn, cởi mở với các trải nghiệm mới, và có kỹ năng để giúp những người khác cải thiện chất lượng cuộc sống của họ. Nó cũng chính là một phần quan trọng trong nguồn vốn Tấm lý - một nguồn tài nguyên còn ít được quan tâm nhưng lại chính là "nguồn lực sống còn" trong thời đại đầy biến động.

- Với thời lượng 60 giờ, khóa học này khác gì so với các buổi hội thảo ngắn hạn? Khoảng thời gian này có ý nghĩa như thế nào trong việc giúp học viên không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn tạo ra sự thay đổi sâu sắc trong tư duy và hành vi?

- Ý nghĩa của sức bền tinh thần không chỉ nằm ở khả năng phục hồi sau một số khó khăn tại một số thời điểm, mà còn là năng lực biến thách thức hằng ngày trở thành điều kiện phát triển bản thân theo chiều hướng tích cực trong dài hạn. 

Điều đó thể hiện tính phức tạp và toàn diện trong hệ thống can thiệp cần có, đặc biệt là để trang bị nội lực và kỹ năng cho mỗi cá nhân tự lập xử lý khó khăn của họ mỗi ngày. Các hội thảo ngắn hạn có thể cung cấp một vài giải pháp cơ bản và riêng lẻ để ứng phó với một số tình huống cụ thể. Tuy nhiên, lại không đáp ứng được tiếp cận có hệ thống giúp người học chủ động và linh hoạt trong bất kỳ tình huống nào.

Chính vì vậy, đào tạo Masterclass 60h là điều cần thiết để đưa tiếp cận hệ thống kỹ năng này đến với người học một cách thực tế. Mỗi tiết học thường kéo dài 90 phút, bao gồm 30 phút lý thuyết, 30 phút thực hành, 30 phút phản tư và trao đổi giữa học viên và giảng viên. 

Mỗi tiết học tập trung vào một hoặc một vài can thiệp cụ thể để người học áp dụng ngay và phản tư ngay khi gặp khó khăn. Lịch học được sắp xếp tuần tự theo mô hình SPARK, cho nên khi kết thúc chương trình, người học sẽ có khả năng và bộ công cụ để tự áp dụng trong thực tế.

Khi triển khai chương trình đào tạo này tại Việt Nam, đội ngũ PsyCap đã thích ứng SPARK Resilience bằng cách chia nhỏ thành các bài giảng, đưa vào đa dạng các hoạt động thực hành, và bổ sung các nghiên cứu khoa học liên ngành để giúp người học dễ dàng nắm bắt thông tin và thực hành một cách có hệ thống.

Chương trình bao gồm 35% lý thuyết và 65% thực hành, giúp người học không chỉ hiểu sâu sắc về sức bền tinh thần mà còn thực hành để rèn luyện được kỹ năng này một cách hiệu quả. Điều đó cũng giúp những người đi làm bận rộn ít thời gian có thể thực hành ngay tại lớp các bài tập, như một khoảng thời gian thực hành giảm căng thẳng và tăng kết nối xã hội.

Ngoài ra, học viên được sắp xếp đồng hành theo hệ thống vòng tròn đệ nhị thân mà mỗi người sẽ giúp một người học viên khác luôn bắt kịp tiến độ học tập. Có thể ví lớp masterclass này như một "trạm sạc năng lượng" giúp học viên trở về làm giàu nội lực hơn. Với sự đồng hành sâu sát của giảng viên và lớp học, người học sẽ từng bước thực hành các chiến lược để sẵn sàng làm chủ các tình huống mà họ gặp ngoài lớp học.

- ThS Trương Thị Thuỳ Trang có lời khuyên nào dành cho những người đang gặp khó khăn trong việc quản lý cảm xúc và sức khỏe tinh thần? Và vì sao, hơn bao giờ hết, chúng ta cần học khóa học này ngay lúc này?

- Mặc dù có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về sức bền tinh thần, có một nguyên tắc bất di bất dịch để trở nên bền bỉ hơn, đó chính là những vấn đề và khó khăn là cần thiết như cơ hội để chúng ta rèn luyện bản thân. 

Tôi tin rằng mọi vấn đề đều có cách giải quyết nhưng chúng ta phải sáng suốt trong việc chọn lựa các giải pháp và phải phát triển năng lực để có thể tự đưa ra các quyết định cho bản thân. Các khó khăn trong việc quản lý cảm xúc và sức khoẻ tinh thần cũng vậy. 

Hiện nay ở Việt Nam, nó đã trở thành một trong những vấn đề lớn nhất và rất được quan tâm. Theo Bộ Y tế (năm 2023), ở Việt Nam có khoảng 15 - 20 triệu người đang gặp phải các rối loạn tâm thần cơ bản, trong khi đó chỉ có hơn 1200 nhà tham vấn - trị liệu tâm lý và bác sỹ tâm thần được công nhận. Điều đó cho thấy một khoảng trống cực kỳ lớn về khả năng đáp ứng từ hệ thống chăm sóc sức khoẻ tinh thần trong nước.

Ngoài ra, không ít trường hợp những người vì không trang bị được kỹ năng tự chăm sóc sức khoẻ tinh thần cho bản thân mà rơi vào các trường hợp bị lừa đảo, lạm dụng, gây thiệt hại nặng nề lên bản thân và gia đình.

Chính vì vậy, tôi nghĩ rằng mỗi cá nhân cần chủ động tự phát triển các kỹ năng chăm sóc sức khoẻ tinh thần và đặc biệt là sức bền tinh thần (resilience) càng sớm càng tốt. Trang bị các kiến thức khoa học và kỹ năng thực hành này không những giúp chúng ta kịp thời xử lý các căng thẳng phải đối diện mỗi ngày, mà còn có thể giúp đỡ những người xung quanh khi họ gặp khó khăn. Từ đó, giúp làm giảm gánh nặng lên bản thân, gia đình, và hệ thống y tế hiện tại.

Nếu chúng ta hay nói rằng học bơi là một kỹ năng sinh tồn ai cũng cần có, thì tôi cho rằng hiện nay và trong tương lai, ở bất kỳ môi trường nào, sức bền tinh thần cũng chính là một kỹ năng sinh tồn mà ai cũng cần rèn luyện ngay từ bây giờ.

- Nhiều người có thể ngần ngại khi đầu tư thời gian và chi phí cho một khóa học dài hơi. Ths Trương Thị Thùy Trang có thể chia sẻ tầm nhìn và những lợi ích lâu dài mà học viên sẽ nhận được, chứng minh rằng đây là một khoản đầu tư xứng đáng cho sức khỏe tinh thần và sự thành công trong tương lai?

- Tại PsyCap, chúng tôi luôn nỗ lực để cung cấp nhiều giải pháp để học viên có thể tiếp cận được với các kiến thức và thực hành sức bền tinh thần một cách dễ dàng hơn. Học viên có thể tham khảo các giải pháp này tại website http://psycap.com.vn.

Với hình thức đào tạo online, khoá Masterclass này được thiết kế để học viên từ nhiều nơi có thể tiếp cận được với chương trình mà không bị ảnh hưởng bởi khoảng cách địa lý hoặc thời gian di chuyển. Điều đó giúp chúng tôi tập trung tối đa cho việc tổ chức lớp học hiệu quả và tiết kiệm chi phí cho người tham gia.

Chúng tôi tập trung nguồn lực vào việc tạo ra một chương trình uy tín trên nền tảng khoa học, với sự giám sát chuyên môn từ PGS-TS. Andrea Giraldez-Hayes (Giám đốc chương trình Thạc sĩ nghiên cứu trong Coaching - Đại học Cambridge, Anh Quốc) để đảm bảo tính chính xác học thuật và an toàn tâm lý cho học viên.

Masterclass này không chỉ là một lớp học, đây chính là môi trường giúp học viên xử lý các căng thẳng hằng ngày, giúp làm giảm đi các gánh nặng tinh thần mà học viên đang gặp phải. Chúng tôi mong muốn mang lại một môi trường hỗ trợ, nhân ái, đầy tôn trọng và hy vọng cho học viên. 

Hơn nữa, việc đầu tư rèn luyện một cách bài bản như vậy còn mang lại cho anh chị cơ hội tiếp tục hoàn thành chương trình đào tạo điều phối viên để có đủ năng lực đào tạo kỹ năng cốt lõi này cho tổ chức và cộng đồng của mình.

Quan trọng hơn hết, chúng tôi tin rằng việc chủ động phòng ngừa luôn là sự lựa chọn khôn ngoan hơn. Thay vì chờ đợi tới khi bản thân đã kiệt sức hoặc bị ảnh hưởng nặng nề bởi các vấn đề sức khoẻ tinh thần và suy giảm hiệu suất gây ra, lúc đó, chi phí phải bỏ ra để khắc phục hậu quả có thể lớn hơn và tiêu tốn thời gian hơn rất nhiều lần.