Không chỉ có bánh chưng, ẩm thực Tết nơi đây còn gắn với các gia vị tự nhiên như mắc khén, hạt dổi… và phản ánh rõ đời sống, tín ngưỡng của từng dân tộc.

Bánh coóc mò

Đối với người Tày ở Bình Liêu (Quảng Ninh), bánh coóc mò là món bánh truyền thống gắn liền với Tết và các dịp lễ hội. Trong tiếng Tày, “coóc mò” nghĩa là sừng bò, đúng với hình dáng chóp nhọn của chiếc bánh được gói bằng lá chít.

Bánh có hai loại là bánh không nhân và bánh có nhân. Dịp Tết Nguyên đán, người dân thường gói bánh không nhân để bảo quản được lâu hơn. Bánh sau khi gói được buộc thành từng xâu rồi đem luộc, tượng trưng cho sự sum vầy, đoàn kết và mong ước sung túc trong năm mới.

Thắng cố

Thắng cố là món ăn tiêu biểu của người Mông vùng núi cao Tây Bắc, thường được nấu từ thịt và nội tạng ngựa hoặc bò. Tên gọi “thắng cố” mang ý nghĩa “canh lò”, chỉ món hầm được nấu chung với nhiều nguyên liệu trong một nồi lớn.

Món ăn này xuất hiện nhiều trong các dịp lễ Tết, tụ họp và đặc biệt quen thuộc tại những phiên chợ vùng cao. Giữa không gian chợ, nồi thắng cố nghi ngút khói, lan tỏa mùi thơm đặc trưng của thảo quả, gừng, sả, hạt dổi... khiến thực khách đến từ phương xa cảm thấy tò mò.

Với người chưa quen, hương vị nồng và ngai ngái của nội tạng có thể là thử thách. Nhưng với những ai yêu thích khám phá ẩm thực, thắng cố mang lại trải nghiệm khó quên, đậm đà và đầy bản sắc.

Bánh chưng đen

Với người Tày, người Nùng, bánh chưng đen là lễ vật quan trọng trên bàn thờ tổ tiên mỗi dịp Tết đến.

Màu đen đặc trưng của bánh được tạo nên từ tro cây muối rừng hoặc cây màng tang, trộn cùng gạo nếp nương dẻo thơm, nhân đỗ xanh và thịt mỡ. Hương vị của bánh vừa thanh, vừa bùi, để lại cảm giác rất riêng nơi đầu lưỡi.

Mọc rêu

Cùng với bánh giầy, mọc rêu là món ăn quen thuộc của đồng bào Thái ở Tương Dương (Nghệ An), thường được chuẩn bị để cúng tổ tiên hoặc đãi khách quý dịp Tết.

Rêu đá sau khi làm sạch được trộn cùng tấm gạo, ớt cay, mắc khén, sả và một ít thịt mỡ hoặc tóp mỡ. Hỗn hợp được gói trong lá chuối, bên trong đặt sả cây để tạo mùi thơm và giúp rêu chín đều, rồi hông cách thủy trên bếp lửa.

Khi mở gói, hương thơm của lá chuối, sả, nếp và gia vị hòa quyện lan tỏa, mang đến vị ngọt mát của rêu, dẻo bùi của nếp. Với nhiều gia đình, mọc rêu là món không thể thiếu trên mâm cỗ Tết.

Bò một nắng muối kiến vàng

Khô bò một nắng là đặc sản nổi tiếng của Gia Lai. Thịt bò sau khi tẩm ướp theo công thức gia truyền chỉ được phơi đúng một ngày nắng gắt, đủ để se mặt nhưng vẫn giữ độ mềm, ngọt tự nhiên. Sau đó, người ta đặt thịt bò lên chảo chống dính hoặc bếp than, cứ trở đi trở lại cho đến khi thịt săn là được.

Điểm nhấn làm nên sức hấp dẫn của món ăn là muối kiến vàng, được chế biến từ kiến vàng rừng rang sơ, giã cùng muối, đường, ớt và bột ngọt theo tỉ lệ nhất định.

Khi xé bò một nắng theo thớ, chấm cùng muối kiến vàng, vị dai ngọt của thịt hòa quyện với vị mặn cay, béo bùi tạo nên hương vị rất riêng. Dịp Tết, món ăn này thường xuất hiện trong những buổi sum họp, lai rai bạn bè hoặc được chọn làm quà biếu đậm chất núi rừng.

Trong những ngày đầu năm, mâm cỗ Tết vùng cao cũng không thể thiếu thịt lợn, thịt trâu gác bếp - những món ăn vốn để dành tích trữ nay trở thành đặc sản đãi khách. Vị cay tê của mắc khén, mùi khói bếp thấm sâu vào từng thớ thịt, càng thêm tròn vị khi dùng kèm chén rượu men lá nồng nàn.

Độc đáo mâm cỗ 'Tết năm cùng' của người Dao ở Thanh Hóa

Trong ngày này, mâm cỗ truyền thống được chuẩn bị công phu, mang đậm bản sắc và thể hiện ước vọng về một năm mới bình an, no đủ.

Theo các bậc cao niên, “Tết năm cùng” thường được tổ chức vào những ngày cuối năm âm lịch. Đây là dịp tổng kết 1 năm lao động, sản xuất, đồng thời cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Không khí chuẩn bị Tết bắt đầu từ nhiều ngày trước, khi các gia đình dọn dẹp nhà cửa, trang hoàng bàn thờ tổ tiên và chuẩn bị thực phẩm cho mâm cỗ.

Mâm cỗ “Tết năm cùng” của người Dao có nhiều món ăn đặc trưng, trong đó không thể thiếu thịt lợn bản, gà đồi, xôi ngũ sắc, bánh dày và các món chế biến từ măng, rau rừng.

Mỗi món ăn đều mang ý nghĩa riêng, thể hiện sự trân trọng thiên nhiên và thành quả lao động của con người. Đặc biệt, xôi ngũ sắc được nhuộm màu từ lá rừng, vừa đẹp mắt vừa tượng trưng cho ngũ hành, cầu mong sự hài hòa trong cuộc sống.

Thịt lợn được chọn thường là lợn nuôi trong nhà, khỏe mạnh, tượng trưng cho sự sung túc. Sau khi làm thịt, một phần được chế biến thành các món luộc, nướng, phần còn lại làm lạp sườn treo gác bếp để dùng dần trong những ngày Tết. Gà đồi được luộc nguyên con, bày trang trọng trên mâm, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên.

Khác với nhiều dân tộc khác, mâm cỗ của người Dao thường được bày biện cân đối, hài hòa giữa các món mặn và món chay.

Các loại rau rừng như rau dớn, rau bò khai, măng khô… được chế biến giản dị nhưng giữ trọn hương vị tự nhiên. Theo quan niệm của người Dao, sự cân bằng trong mâm cỗ cũng chính là mong muốn về sự cân bằng, yên ấm trong gia đình.

Ngày nay, dù cuộc sống đã có nhiều đổi thay, nhưng người Dao ở Thanh Hóa vẫn gìn giữ mâm cỗ “Tết năm cùng” như một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa. Không chỉ là bữa ăn sum họp, mâm cỗ còn là sợi dây gắn kết các thế hệ, góp phần lưu giữ và lan tỏa bản sắc dân tộc giữa nhịp sống hiện đại.

Một số hình ảnh về mâm cỗ "Tết năm cùng" của người Dao ở Thanh Hóa: