Cứ tưởng những bệnh như như béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, rối loạn mỡ máu… là những bệnh của người lớn nhưng gần đây tỷ lệ trẻ em mắc bệnh đã tăng dần. Theo TS-BS Nguyễn Thị Thanh Bình - Cố vấn chuyên môn Nhi Khu vực miền Trung của Hệ Thống Y Tế 315, tại Việt Nam gần 1/5 trẻ em bị thừa cân hoặc béo phì làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch khi trưởng thành là con số không nhỏ, cần được quan tâm từ trong gia đình và xã hội.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vào năm 2022, có hơn 390 triệu trẻ từ 5 đến 19 tuổi bị thừa cân, trong đó có tới 160 trẻ béo phì, con số này đã tăng gần gấp 4 lần so với năm 1990. Đồng thời số liệu năm 2024 cũng ghi nhận 35 triệu trẻ dưới 5 tuổi bị thừa cân. UNICEF cũng ghi nhận khu vực Đông Á – Thái Bình Dương hiện có hơn 113 triệu trẻ thừa cân, chiếm ¼ tỉ lệ thừa cân trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, tỉ lệ thừa cân ở trẻ dưới 5 tuổi tăng từ 5,6% năm 2010 lên 7,4% năm 2019. Đối với nhóm trẻ từ 5 – 19 tuổi, tỉ lệ thừa cân và béo phì tăng từ 8,5% và 2,5% năm 2010 lên đến 19,9% và 8,1% năm 2020.

Theo Hội tim mạch Hoa Kỳ (AAP – American Heart Association), tăng huyết áp hiện đang ảnh hưởng khoảng 3-5% trẻ em và thanh thiếu niên, nhưng có thể lên đến 10 – 15% ở trẻ thừa cân hoặc béo phì. Tỉ lệ tăng huyết áp ở trẻ em đã tăng gần gấp đôi trong 20 năm qua, đặc biệt tại các quốc gia thu nhập trung bình. Hướng dẫn của Hội Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP – American Academy of Pediatrics) cũng cho thấy tăng huyết áp ở trẻ em có liên quan mạnh với béo phì, ít vận động thể lực, chế độ ăn nhiều muối và tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là tăng huyết áp ở trẻ em thường không có triệu chứng rõ ràng, nhưng có thể gây tổn thương tim và mạch máu từ sớm.

Một báo cáo năm 2024 cho thấy khoảng 1,2 triệu trẻ em và thanh thiếu niên đang sống chung với đái tháo đường. Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) nhận định béo phì và lối sống tĩnh tại là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của đái tháo đường type 2 ở trẻ em.

Theo Hội tim mạch Châu Âu, khoảng 20% trẻ em có ít nhất một bất thường về lipid máu. Hiệp hội tim mạch Hoa Kỳ cũng nhấn mạnh quá trình xơ vữa động mạch có thể bắt đầu từ thời thơ ấu, làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch khi trưởng thành.

Theo TS-BS Nguyễn Thị Thanh Bình - Cố vấn chuyên môn Nhi Khu vực miền Trung của Hệ Thống Y Tế 315, tại Việt Nam gần 1/5 trẻ em bị thừa cân hoặc béo phì làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch khi trưởng thành là con số không nhỏ, cần được quan tâm từ trong gia đình và xã hội.

Vì sao các bệnh "người lớn" ngày càng dễ gặp ở trẻ em?

Các hiệp hội y khoa quốc tế cho rằng nguyên nhân chính dẫn đến trẻ sễ gặp các bệnh của người lớn do việc giảm hoạt động thể lực, tăng thời gian sử dụng thiết bị điện tử, chế độ ăn nhiều đường và thực phẩm siêu chế biến, giấc ngủ không đầy đủ và cả yếu tố di truyền.

TS-BS Nguyễn Thị Thanh Bình - Cố vấn chuyên môn Nhi Khu vực miền Trung của Hệ Thống Y Tế 315 cho biết thêm nguyên nhân của các bệnh lý về tim mạch, huyết áp, tiểu đường ngày càng tăng ở trẻ em thường xuất phát từ lối sống ít vận động, ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn có nhiều năng lượng, đồ uống nhiều đường và tăng thời gian sử dụng các thiết bị điện tử. WHO nhận định béo phì là hậu quả của mất cân bằng giữa năng lượng ăn vào và tiêu hao, thường liên quan đến chế độ ăn nhiều đường, nhiều chất béo và ít vận động.

Theo đó, các bệnh tim mạch và chuyển hóa có thể bắt đầu từ rất sớm từ khi trẻ thừa cân hoặc béo phì. Mỡ nội tạng làm tăng nhanh tình trạng viêm mạn tính, xơ vữa mạch máu gây tăng huyết áp và cũng làm tăng đề kháng insulin dẫn đến đái tháo đường.

TS-BS Nguyễn Thị Thanh Bình nhấn mạnh: Nếu không được can thiệp, Việt Nam có thể có gần 2 triệu trẻ béo phì vào năm 2030, kéo theo nguy cơ bệnh tim mạch và đái tháo đường sớm. Do vậy, sàng lọc và kiểm soát sớm giúp giảm nguy cơ biến chứng khi trưởng thành.

Hệ Thống Y Tế Nhi Đồng 315 hiện có hơn 100 phòng khám Nhi Đồng 315 và Tiêm Chủng Nhi 315 trên toàn quốc. Tại đây, ngoài khám chữa bệnh, các bác sĩ còn kiểm tra các thông số phát triển của bé, tư vấn dinh dưỡng theo độ tuổi và thể trạng từng bé, xây dựng "nền móng" và tăng cường sức đề kháng cho bé từ nhỏ.